ტესტი გადის შემთხვევითი თანმიმდევრობით. კითხვა მეორდება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ყველა 200 კითხვა ერთხელ გაივლის.
Тест идёт в случайном порядке. Вопрос повторяется только после того, как пройдут все 200 вопросов.
📝 მოკლე კონსპექტი გამოცდისთვის, შედგენილი 200 ტესტის სწორი პასუხების საფუძველზე. · Краткий конспект для экзамена, составленный на основе верных ответов 200 тестов.
1. უძველესი დროიდან IV საუკუნემდე · С древнейших времён до IV века
დმანისში აღმოაჩინეს უძველესი ადამიანი — ჰომო გეორგიკუსი, დაახლოებით 1,8 მილიონი წლის.
В Дманиси найден древнейший человек — Homo georgicus, возрастом около 1,8 млн лет.
ნეოლითური რევოლუცია ნიშნავს მიწათმოქმედების დაწყებას; ბინადარ ცხოვრებაზე გადასვლის მთავარი შედეგი — მიწათმოქმედების განვითარება.
«Неолитическая революция» — это начало земледелия; главное следствие перехода к оседлости — развитие земледелия.
ადრე ბრინჯაოს ხანა ცნობილია მტკვარ-არაქსის კულტურის სახელით.
Ранняя бронзовая эпоха известна как мтквари-араксская (куро-аракская) культура.
დასავლეთ საქართველოში იყო კოლხეთის სამეფო; ვერცხლის ფულს ერქვა „კოლხური თეთრი“.
В Западной Грузии — Колхидское царство; серебряные деньги назывались «колхидский тетри».
მითი არგონავტების შესახებ: მიზანი — ოქროს საწმისი; მეფე აიეტი, მისი ასული — მედეა.
Миф об аргонавтах: цель — золотое руно; царь Ээт, его дочь — Медея.
ბერძნული კოლონიები: ფაზისი, დიოსკურია (შავი ზღვის აღმ. სანაპირო), გიენოსი = ოჩამჩირე.
Греческие колонии: Фазис, Диоскурия (восточный берег Чёрного моря), Гиенос = Очамчире.
უძველესი გაერთიანება აღმოსავლეთში — დიაოხი, ცენტრით ტაოში.
Древнейшее объединение на востоке — Диаохи, с центром в Тао.
ფარნავაზი — ქართლის სამეფოს დამაარსებელი: აზო დაამარცხა ქუჯის დახმარებით.
Фарнаваз — основатель Картлийского царства: разбил Азо с помощью Куджи.
ფარნავაზმა დედაქალაქად აქცია მცხეთა, ქვეყანა დაჰყო საერისთავოებად, აღმართა არმაზის კერპი; ტრადიცია მას მიაწერს ქართული დამწერლობის შექმნას; რელიგია — კერპთაყვანისმცემლობა.
Фарнаваз сделал столицей Мцхету, разделил страну на эриставства, воздвиг идол Армази; традиция приписывает ему создание письменности; религия — язычество.
რომაელი პომპეუსი ილაშქრა ქართლში ძვ. წ. I საუკუნეში.
Римлянин Помпей совершил поход в Картли в I веке до н. э.
მეფე ფარსმან II ქველი პატივით მიიღეს რომში (იმპერატორ ანტონიუს პიუსის დროს); მარსის ტაძართან აღიმართა მისი ცხენოსანი ქანდაკება.
Царя Фарсмана II Доблестного с почётом приняли в Риме (при императоре Антонине Пии); близ храма Марса воздвигли его конную статую.
ქრისტიანობა იქადაგა ანდრია პირველწოდებულმა; IV საუკუნეში წმ. ნინოს ქადაგებით, მეფე მირიანის დროს იგი სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა (პირველი ქრისტიანი დედოფალი — ნანა).
Христианство проповедовал Андрей Первозванный; в IV веке проповедью св. Нино, при царе Мириане, оно стало государственной религией (первая христианская царица — Нана).
2. IV–X საუკუნეები · IV–X века
ვახტანგ გორგასალმა (V ს.) გაამაგრა დარიალის კარი — ქართლის ჩრდილოეთი საზღვარი.
Вахтанг Горгасали (V в.) укрепил Дарьяльские ворота — северную границу Картли.
ვახტანგმა მიაღწია ქართული ეკლესიის ავტოკეფალიას (დაპირისპირება მთავარეპისკოპოს მიქაელთან), მოაკვლევინა ვარსქენ პიტიახში, ააგო არტანუჯის ციხე და დააარსა ახალი დედაქალაქი — თბილისი.
Вахтанг добился автокефалии Грузинской церкви (конфликт с архиепископом Микаэлом), казнил питиахша Варскена, построил крепость Артануджи и основал новую столицу — Тбилиси.
„დიდი ომიანობა ეგრისში“ მიმდინარეობდა ბიზანტიასა და ირანს შორის; მეფე გუბაზი ბიზანტიელმა სარდლებმა ღალატით მოკლეს; ომი ბიზანტიის სასარგებლოდ დასრულდა.
«Большая война в Эгриси» шла между Византией и Ираном; царя Губаза предательски убили византийские полководцы; война завершилась в пользу Византии.
VII–VIII სს. — არაბთა შემოსევები: მოხელეს ერქვა „ამირა“; ჰაბიბ იბნ მასლამამ „დაცვის სიგელი“ გააფორმა; მურვან ყრუ დაარბია ქვეყანა.
VII–VIII вв. — арабские нашествия: чиновник назывался «амира»; Хабиб ибн Маслама оформил «охранную грамоту»; Мерван Глухой разорил страну.
VI საუკუნეში დაარსდა დავითგარეჯის მონასტერი (კახეთი); ცნობილია უფლისციხე (ქართლი) და სამთავრო (მცხეთა).
В VI веке основан монастырь Давид-Гареджи (Кахети); известны Уплисцихе (Картли) и Самтавро (Мцхета).
VIII საუკუნეში დასავლეთში ჩამოყალიბდა აფხაზთა სამეფო.
В VIII веке на западе сложилось Абхазское царство.
ბაგრატიონებმა დაიმკვიდრეს „ქართველთა მეფის“ ტიტული; ტაო-კლარჯეთის სამეფო დააარსა აშოტმა; გრიგოლ ხანძთელმა აღადგინა სამონასტრო ცხოვრება.
Багратиони закрепили титул «царя грузин»; Тао-Кларджетское царство основал Ашот; Григол Хандзтели возродил монашескую жизнь.
IX საუკუნეში ბუღა თურქმა (სახალიფოს ჯარი) აიღო თბილისი.
В IX веке Буга Тюрок (войско халифата) взял Тбилиси.
დავით III კურაპალატი დაეხმარა ბიზანტიის იმპერატორს; ბაგრატ III გამოცხადდა დავით კურაპალატის მემკვიდრედ.
Давид III Куропалат помог византийскому императору; Баграт III провозглашён наследником Давида Куропалата.
3. XI–XV საუკუნეები · XI–XV века
ბაგრატ III-მ პირველად გააერთიანა ქართული სამეფო-სამთავროები (XI ს.).
Баграт III впервые объединил грузинские царства и княжества (XI в.).
გიორგი I იბრძოდა ბიზანტიის წინააღმდეგ (შირიმნის ბრძოლა); მის დროს აშენდა სვეტიცხოველი (მცხეთა).
Георгий I воевал с Византией (Ширимнийская битва); при нём построен Светицховели (Мцхета).
ბაგრატ IV-ის დროს პირველად შემოიჭრნენ სელჩუკები; გიორგი II-ის დროს დაიწყო „დიდი თურქობა“.
При Баграте IV впервые вторглись сельджуки; при Георгии II началось «Великое туркменское нашествие».
დავით IV აღმაშენებელი გამეფდა მამის ტახტიდან გადადგომის შემდეგ; ჰყავდა მწიგნობართუხუცესი ჭყონდიდელი; გაატარა სასამართლო რეფორმა („სააჯო კარი“); მოაწყო რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება.
Давид IV Строитель воцарился после отречения отца; имел мцигнобартухуцеси Чкондидели; провёл судебную реформу («Саадж Кари»); созвал Руис-Урбнисский собор.
1121 წ. დიდგორის ბრძოლაში დავითმა დაამარცხა სელჩუკები და დედაქალაქი გადაიტანა ქუთაისიდან თბილისში; დაწერა „გალობანი სინანულისანი“.
В 1121 г. в Дидгорской битве Давид разбил сельджуков и перенёс столицу из Кутаиси в Тбилиси; написал «Покаянные песнопения».
დემეტრე I — საგალობელ „შენ ხარ ვენახის“ ავტორი; განძაზე გამარჯვების ნიშნად ჩამოიტანა ქალაქის მთავარი კარიბჭე.
Деметре I — автор песнопения «Ты еси лоза»; в знак победы над Гянджой привёз главные городские ворота.
გიორგი III-ის დროს დაიწყო ვარძიის მშენებლობა (ჯავახეთი); მის წინააღმდეგ იყო ორბელთა აჯანყება.
При Георгии III началось строительство Вардзиа (Джавахети); против него — восстание Орбели.
თამარ მეფე (გიორგი III-ის თანამოსაყდრე): პირველი ქმარი — რუსი იური, მეორე — დავით სოსლანი; ქორწინება დიდუბეში, სასახლე ისანში.
Царица Тамара (соправительница Георгия III): первый муж — русский Юрий, второй — Давид Сослан; венчание в Дидубе, дворец в Исани.
თამარის დროს — შამქორის ბრძოლა, ტრაპიზონის იმპერიის დაარსება, ძლიერების მწვერვალი; შოთა რუსთაველმა დაწერა „ვეფხისტყაოსანი“.
При Тамаре — Шамхорская битва, основание Трапезундской империи, вершина могущества; Шота Руставели написал «Витязь в тигровой шкуре».
XIII საუკუნეში საქართველო მონღოლთა ბატონობის ქვეშ მოექცა; ჯალალედინმა (რუსუდანის დროს) აიღო თბილისი და დახოცა „ასი ათასი მოწამე“; დემეტრე II სიკვდილით დასაჯეს მონღოლებმა.
В XIII веке Грузия попала под власть монголов; Джалал ад-Дин (при Русудан) взял Тбилиси и казнил «сто тысяч мучеников»; Деметре II казнён монголами.
გიორგი V ბრწყინვალემ განდევნა მონღოლები და აღადგინა ქვეყნის ერთიანობა (XIV ს.).
Георгий V Блистательный изгнал монголов и восстановил единство страны (XIV в.).
თემურლენგმა რვაჯერ ილაშქრა საქართველოში (მეფეები ბაგრატ V და გიორგი VII).
Тамерлан совершил восемь походов в Грузию (цари Баграт V и Георгий VII).
XV საუკუნის ბოლოს საქართველო დაიშალა ქართლის, კახეთისა და იმერეთის სამეფოებად და სამცხის საათაბაგოდ; გიორგი VIII — ერთიანი საქართველოს უკანასკნელი მეფე.
В конце XV века Грузия распалась на царства Картли, Кахети и Имерети и Самцхийское атабагство; Георгий VIII — последний царь единой Грузии.
4. XVI–XVIII საუკუნეები · XVI–XVIII века
ქართული სამეფო-სამთავროები იბრძოდნენ ოსმალებისა და ირანელების წინააღმდეგ; სამეგრელოს მართავდნენ დადიანები.
Грузинские царства и княжества боролись против османов и иранцев; Мегрелией правили Дадиани.
1555 წ. ამასიის ზავით აღმოსავლეთ საქართველო ირანის, დასავლეთი — ოსმალეთის გავლენაში მოექცა.
По Амасийскому миру 1555 г. Восточная Грузия попала под влияние Ирана, Западная — Османской империи.
ქართლის მეფეები: სიმონ I (ოსმალთა წინააღმდეგ), ლუარსაბ I (შაჰ თამაზის წინააღმდეგ); ოსმალეთმა დაიპყრო სამცხე-საათაბაგო.
Цари Картли: Симон I (против османов), Луарсаб I (против шаха Тахмаспа); османы завоевали Самцхе-Саатабаго.
შაჰ აბას I ცდილობდა კახეთის დაპყრობას; დედოფალი ქეთევანი სიკვდილით დასაჯეს ქრისტიანობაზე უარის თქმის გამო.
Шах Аббас I пытался покорить Кахети; царица Кетеван казнена за отказ отречься от христианства.
1625 წ. — მარტყოფის ბრძოლა (ქართველთა გამარჯვება) და მარაბდის ბრძოლა (მარცხი); ანტიირანულ აჯანყებას მეთაურობდა გიორგი სააკაძე; კახეთის მეფე თეიმურაზ I იბრძოდა ირანთან.
1625 г. — битва при Мартко́пи (победа грузин) и Марабдинская битва (поражение); антииранское восстание возглавил Георгий Саакадзе; кахетинский царь Теймураз I боролся с Ираном.
1629 წ. რომში დაიბეჭდა პირველი ქართული წიგნი.
В 1629 г. в Риме напечатана первая грузинская книга.
კულტურა: სულხან-საბა ორბელიანი („სიტყვის კონა“), ვახტანგ VI (თბილისში სტამბა), დავით გურამიშვილი, ვახუშტი ბატონიშვილი (გეოგრაფიული ატლასები, „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“).
Культура: Сулхан-Саба Орбелиани («Ситквис кона»), Вахтанг VI (типография в Тбилиси), Давид Гурамишвили, Вахушти Багратиони (атласы, «Описание царства Грузинского»).
ქართლ-კახეთის სამეფო შეიქმნა XVIII ს-ის მეორე ნახევარში; პირველი მეფე — ერეკლე II. ქართველები იბრძოდნენ ლეკიანობის წინააღმდეგ (ბახტრიონის აჯანყება).
Картли-Кахетинское царство создано во второй половине XVIII в.; первый царь — Ираклий II. Грузины боролись против лекианоба (Бахтрионское восстание).
იმერეთის მეფე სოლომონ I — ბრძოლა ოსმალთა წინააღმდეგ და ტყვეებით ვაჭრობის აკრძალვა.
Имеретинский царь Соломон I — борьба против османов и запрет работорговли.
ერეკლე II: ასპინძის ბრძოლა (ოსმალთა დამარცხება); 1795 წ. ირანის შემოსევა და კრწანისის ბრძოლა, სადაც რუსეთმა დაარღვია გეორგიევსკის ტრაქტატი და არ დაეხმარა.
Ираклий II: Аспиндзская битва (разгром османов); нашествие Ирана 1795 г. и Крцанисская битва, где Россия нарушила Георгиевский трактат и не помогла.
5. XIX საუკუნე · XIX век
1801 წ. რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა გააუქმა ქართლ-კახეთის სამეფო; გიორგი XII — უკანასკნელი მეფე.
В 1801 г. российский император Александр I упразднил Картли-Кахетинское царство; Георгий XII — последний царь.
იმერეთი დაიპყრეს XIX ს-ის დასაწყისში; სოლომონ II იძულებული გახდა უცხოეთში გახიზნულიყო; ანტონ II — უკანასკნელი კათოლიკოს-პატრიარქი.
Имерети завоёвано в начале XIX в.; Соломон II вынужден укрыться за границей; Антон II — последний католикос-патриарх.
1811 წ. რუსეთმა ქართულ ეკლესიას წაართვა ავტოკეფალია და შექმნა საეგზარქოსო.
В 1811 г. Россия лишила Грузинскую церковь автокефалии и создала экзархат.
1812 წ. — კახეთის აჯანყება რუსეთის წინააღმდეგ (ალექსანდრე ბატონიშვილი); 1832 წ. — შეთქმულება დამოუკიდებლობის აღდგენისთვის (სოლომონ დოდაშვილი, ალექსანდრე ჭავჭავაძე, გრიგოლ ორბელიანი).
1812 г. — Кахетинское восстание против России (царевич Александр); 1832 г. — заговор о восстановлении независимости (Соломон Додашвили, Александр Чавчавадзе, Григол Орбелиани).
რომანტიკოსი პოეტი ნიკოლოზ ბარათაშვილი (ახალგაზრდა გარდაიცვალა, დაკრძალულია მთაწმინდაზე).
Поэт-романтик Николоз Бараташвили (умер молодым, похоронен на Мтацминда).
მეორე ნახევარში რუსეთმა გააუქმა ოდიშის, სვანეთისა და აფხაზეთის სამთავროები.
Во второй половине века Россия упразднила Мегрельское, Сванетское и Абхазское княжества.
თერგდალეულები: ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი, ნიკო ნიკოლაძე. დაიწყო ჭიათურის მარგანეცის მოპოვება.
«Тергдалеулеби»: Илья Чавчавадзе, Акакий Церетели, Нико Николадзе. Началась добыча чиатурского марганца.
1876 — იაკობ გოგებაშვილის „დედა ენა“. ილია ჭავჭავაძე ~30 წელი ხელმძღვანელობდა საადგილმამულო ბანკს (1875) და წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას (1879, თავმჯდომარე 1885–1907).
1876 — «Дэда эна» Якоба Гогебашвили. Илья Чавчавадзе ~30 лет возглавлял Дворянский поземельный банк (1875) и Общество распространения грамотности (1879, председатель 1885–1907).
ნიკო ნიკოლაძემ ააშენა ფოთი (1894–1914). 1877–78 რუს-ოსმალეთის ომის შემდეგ რუსეთმა აიღო ბათუმი (დიდი პორტი). ილია ჭავჭავაძე — ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ლიდერი.
Нико Николадзе благоустроил Поти (1894–1914). После русско-турецкой войны 1877–78 Россия получила Батуми (крупный порт). Илья Чавчавадзе — лидер национально-освободительного движения.
6. 1900–1921 წლები · 1900–1921 годы
1912 — ვასილ ამაშუკელმა გადაიღო პირველი ქართული დოკუმენტური ფილმი აკაკი წერეთლის მოგზაურობაზე რაჭა-ლეჩხუმში.
1912 — Василий Амашукели снял первый грузинский документальный фильм о путешествии Акакия Церетели по Рача-Лечхуми.
დავით სარაჯიშვილი — მეწარმე, ქართული კონიაკის წარმოების ფუძემდებელი, მეცენატი; ნიკო ფიროსმანი (გარდ. 1918) — მსოფლიო აღიარებული მხატვარი.
Давид Сараджишвили — предприниматель, основатель грузинского коньяка, меценат; Нико Пиросмани (ум. 1918) — художник мирового признания.
ივანე ჯავახიშვილი — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსების ინიციატორი.
Иванэ Джавахишвили — инициатор основания Тбилисского государственного университета.
1918 წ. 26 მაისს გამოცხადდა საქართველოს დამოუკიდებლობა (დამოუკიდებლობის დღე); ნოე ჟორდანია — მთავრობის თავმჯდომარე (1918–1921); დამფუძნებელი კრება მუშაობდა 1919–1921 წლებში.
26 мая 1918 г. провозглашена независимость Грузии (День независимости); Ное Жордания — председатель правительства (1918–1921); Учредительное собрание работало в 1919–1921 гг.
1920 წ. 7 მაისს რუსეთის სფსრ-მ ხელშეკრულებით აღიარა საქართველოს დამოუკიდებლობა.
7 мая 1920 г. РСФСР договором признала независимость Грузии.
1921 წ. საბჭოთა რუსეთმა დაიპყრო საქართველო; ეროვნული გმირი მარო მაყაშვილი დაიღუპა ომში.
В 1921 г. Советская Россия захватила Грузию; национальная героиня Маро Макашвили погибла на войне.
მთავრობა ემიგრაციაში წავიდა საფრანგეთში; ეროვნული საგანძურის მოვლა ევალებოდა ექვთიმე თაყაიშვილს.
Правительство ушло в эмиграцию во Францию; хранение национальных сокровищ поручили Эквтиме Такаишвили.
7. 1921 წლიდან · С 1921 года
1922–1990 — საქართველო შედიოდა სსრკ-ში. 1922 წ. კათოლიკოს-პატრიარქმა ამბროსი ხელაიამ გენუის კონფერენციას მოსთხოვა საოკუპაციო ჯარის გაყვანა და თავისუფალი არჩევნები.
1922–1990 — Грузия в составе СССР. В 1922 г. католикос-патриарх Амвросий Хелая потребовал у Генуэзской конференции вывода оккупационных войск и свободных выборов.
1924 — დიდი ანტისაბჭოთა აჯანყება (ქაქუცა ჩოლოყაშვილი).
1924 — большое антисоветское восстание (Какуца Чолокашвили).
XX ს-ის 30-იანი წლები — დიდი ტერორი (მსხვერპლი: მიხეილ ჯავახიშვილი, ტიციან ტაბიძე, ევგენი მიქელაძე, გიორგი მაზნიაშვილი).
30-е годы XX в. — большой террор (жертвы: Михаил Джавахишвили, Тициан Табидзе, Евгений Микеладзе, Георгий Мазниашвили).
1939–1945 — მეორე მსოფლიო ომი (მონაწილეობდა ≈700 ათასი ქართველი).
1939–1945 — Вторая мировая война (участвовало ≈700 тыс. грузин).
1956 წ. 9 მარტს თბილისში გამოსვლა ჯარით ჩაახშეს (ცეცხლი გაუხსნეს).
9 марта 1956 г. выступление в Тбилиси подавили войсками (открыли огонь).
1970-იანები — „ჰელსინკის კავშირი“ (ზვიად გამსახურდია, მერაბ კოსტავა); 1978 წ. 14 აპრილს — გამოსვლა ქართული ენის სახელმწიფო სტატუსის დასაცავად.
1970-е — «Хельсинкская группа» (Звиад Гамсахурдия, Мераб Костава); 14 апреля 1978 г. — выступление в защиту государственного статуса грузинского языка.
1989 წ. 9 აპრილს საბჭოთა ხელისუფლებამ დაარბია მშვიდობიანი მიტინგი, რომელიც დამოუკიდებლობას ითხოვდა.
9 апреля 1989 г. советская власть разогнала мирный митинг, требовавший независимости.
1990 წ. 28 ოქტომბერს მრავალპარტიულ არჩევნებში დამარცხდა კომუნისტური პარტია და გაიმარჯვა დამოუკიდებლობის მომხრეებმა.
28 октября 1990 г. на многопартийных выборах коммунистическая партия проиграла, победили сторонники независимости.
1991 წ. 31 მარტს — რეფერენდუმი 1918 წლის აქტის საფუძველზე დამოუკიდებლობის აღდგენაზე; 26 მაისს ზვიად გამსახურდია აირჩიეს პრეზიდენტად.
31 марта 1991 г. — референдум о восстановлении независимости на основе Акта 1918 года; 26 мая Звиад Гамсахурдия избран президентом.
1991 წ. ბოლოს — 1992 წ. დასაწყისში სამხედრო გადატრიალებამ აიძულა გამსახურდია დაეტოვებინა ქვეყანა.
В конце 1991 — начале 1992 г. военный переворот вынудил Гамсахурдия покинуть страну.
1992 — გაერო-ს წევრი; 1993–2009 — დსთ-ს წევრი; 1999 — ევროპის საბჭოს წევრი.
1992 — член ООН; 1993–2009 — член СНГ; 1999 — член Совета Европы.
1992–1993 — აფხაზეთის ომი (სოხუმის დაცვისას დაიღუპნენ ჟიული შარტავა და გურამ გაბესკირია); 2008 — რუსეთის ომი (შინდისის ბრძოლა, 17 მებრძოლი).
1992–1993 — война в Абхазии (при обороне Сухуми погибли Жиули Шартава и Гурам Габескирия); 2008 — война с Россией (бой у Шиндиси, 17 бойцов).
ქართველები მონაწილეობდნენ სამშვიდობო ოპერაციებში ერაყსა და ავღანეთში; ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენი; 2014 — საქართველო-ევროკავშირის ასოცირების შეთანხმება (ბრიუსელი).
Грузины участвовали в миротворческих операциях в Ираке и Афганистане; нефтепровод Баку–Тбилиси–Джейхан; 2014 — Соглашение об ассоциации Грузия–ЕС (Брюссель).
📅 ცნობარი ბლოკებად: თარიღები, მმართველები, ბრძოლები, კულტურის მოღვაწეები. · Справочник блоками: даты, правители, сражения, деятели культуры.
📅 ძირითადი თარიღები · Ключевые даты
~1.8 მლნ წ. ~1,8 млн лет | დმანისში ჰომო გეორგიკუსის ნაშთი Останки Homo georgicus в Дманиси |
ძვ. წ. I ს. I в. до н. э. | პომპეუსის ლაშქრობა ქართლში Поход Помпея в Картли |
IV ს. IV в. | ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად (მეფე მირიანი, წმ. ნინო) Христианство — государственная религия (царь Мириан, св. Нино) |
V ს. V в. | ვახტანგ გორგასალი; თბილისის დაარსება; ეკლესიის ავტოკეფალია Вахтанг Горгасали; основание Тбилиси; автокефалия церкви |
VI ს. VI в. | დავითგარეჯის დაარსება; „დიდი ომიანობა ეგრისში“ Основание Давид-Гареджи; «Большая война в Эгриси» |
VII–VIII ს. VII–VIII вв. | არაბთა შემოსევები; მურვან ყრუ; „დაცვის სიგელი“ Арабские нашествия; Мерван Глухой; «охранная грамота» |
VIII ს. VIII в. | აფხაზთა სამეფოს ჩამოყალიბება; ტაო-კლარჯეთი (აშოტი) Образование Абхазского царства; Тао-Кларджети (Ашот) |
IX ს. IX в. | ბუღა თურქმა აიღო თბილისი Буга Тюрок взял Тбилиси |
XI ს. დასაწყისი начало XI в. | ბაგრატ III-მ გააერთიანა ქვეყანა Баграт III объединил страну |
1121 1121 | დიდგორის ბრძოლა (დავით IV აღმაშენებელი) Дидгорская битва (Давид IV Строитель) |
1122 1122 | თბილისი — დედაქალაქი Тбилиси стал столицей |
1195 1195 | შამქორის ბრძოლა (თამარ მეფე) Шамхорская битва (царица Тамара) |
XIII ს. XIII в. | მონღოლთა ბატონობა; ჯალალედინის შემოსევა Монгольское владычество; нашествие Джалал ад-Дина |
XIV ს. XIV в. | გიორგი V-მ განდევნა მონღოლები; თემურლენგის შემოსევები Георгий V изгнал монголов; нашествия Тамерлана |
XV ს. II ნახ. 2-я пол. XV в. | ერთიანი სამეფოს დაშლა (ქართლი, კახეთი, იმერეთი, სამცხე) Распад единого царства (Картли, Кахети, Имерети, Самцхе) |
1555 1555 | ამასიის ზავი (ირან-ოსმალეთმა გაინაწილეს საქართველო) Амасийский мир (Иран и османы поделили Грузию) |
1625 1625 | მარტყოფისა და მარაბდის ბრძოლები Битвы при Мартко́пи и Марабде |
1629 1629 | პირველი ქართული ნაბეჭდი წიგნი (რომი) Первая печатная грузинская книга (Рим) |
1770 1770 | ასპინძის ბრძოლა (ერეკლე II) Аспиндзская битва (Ираклий II) |
1783 1783 | გეორგიევსკის ტრაქტატი Георгиевский трактат |
1795 1795 | ირანის შემოსევა; კრწანისის ბრძოლა Нашествие Ирана; Крцанисская битва |
1801 1801 | ალექსანდრე I-მა გააუქმა ქართლ-კახეთის სამეფო Александр I упразднил Картли-Кахетинское царство |
1811 1811 | ქართული ეკლესიის ავტოკეფალიის გაუქმება Отмена автокефалии Грузинской церкви |
1832 1832 | დამოუკიდებლობის აღდგენის შეთქმულება Заговор о восстановлении независимости |
1876 1876 | გამოიცა „დედა ენა“ (გოგებაშვილი) Издана «Дэда эна» (Гогебашвили) |
1918 1918 | 26 მაისი — დამოუკიდებლობის გამოცხადება 26 мая — провозглашение независимости |
1921 1921 | საბჭოთა რუსეთმა დაიპყრო საქართველო Советская Россия захватила Грузию |
1924 1924 | ანტისაბჭოთა აჯანყება (ქაქუცა ჩოლოყაშვილი) Антисоветское восстание (Какуца Чолокашвили) |
1956 1956 | 9 მარტი — თბილისში გამოსვლის ჩახშობა 9 марта — подавление выступления в Тбилиси |
1978 1978 | 14 აპრილი — ქართული ენის დაცვა 14 апреля — защита грузинского языка |
1989 1989 | 9 აპრილი — მიტინგის დარბევა 9 апреля — разгон митинга |
1991 1991 | 9 აპრილი — დამოუკიდებლობის აღდგენა; 26 მაისი — გამსახურდია პრეზიდენტი 9 апреля — восстановление независимости; 26 мая — Гамсахурдия президент |
1992–1993 1992–1993 | აფხაზეთის ომი Война в Абхазии |
2008 2008 | რუსეთ-საქართველოს ომი Российско-грузинская война |
2014 2014 | ევროკავშირთან ასოცირების შეთანხმება Соглашение об ассоциации с ЕС |
👑 მმართველები (ქრონოლოგიურად) · Правители (в хронологическом порядке)
ფარნავაზი Фарнаваз | ქართლის სამეფოს დამაარსებელი; დაამარცხა აზო ქუჯის დახმარებით; დედაქალაქი — მცხეთა; დაჰყო საერისთავოებად; მას მიაწერენ ქართული დამწერლობის შექმნას. Основатель Картлийского царства; разбил Азо с помощью Куджи; столица — Мцхета; разделил страну на эриставства; ему приписывают создание письменности. |
ფარსმან II ქველი Фарсман II Доблестный | პატივით მიიღეს რომში იმპერატორ ანტონიუს პიუსის თხოვნით; მარსის ტაძართან აღიმართა მისი ცხენოსანი ქანდაკება. С почётом принят в Риме по просьбе императора Антонина Пия; близ храма Марса воздвигнута его конная статуя. |
მირიანი Мириан | მის დროს IV საუკუნეში მიიღეს ქრისტიანობა; თანამედროვე რომის იმპერატორი — კონსტანტინე. При нём в IV веке принято христианство; современный ему римский император — Константин. |
ვახტანგ გორგასალი Вахтанг Горгасали | V ს.; დააარსა თბილისი; გაამაგრა დარიალის კარი; მიაღწია ეკლესიის ავტოკეფალიას; მოაკვლევინა ვარსქენ პიტიახში; ააგო არტანუჯის ციხე. V в.; основал Тбилиси; укрепил Дарьяльские ворота; добился автокефалии церкви; казнил питиахша Варскена; построил крепость Артануджи. |
აშოტი Ашот | ბაგრატიონთა წარმომადგენელი, ტაო-კლარჯეთის სამეფოს დამაარსებელი. Представитель Багратиони, основатель Тао-Кларджетского царства. |
დავით III კურაპალატი Давид III Куропалат | დაეხმარა ბიზანტიის იმპერატორს აჯანყების ჩახშობაში; მისი მემკვიდრე გახდა ბაგრატ III. Помог византийскому императору подавить восстание; его наследником стал Баграт III. |
ბაგრატ III Баграт III | პირველად გააერთიანა ქართული სამეფო-სამთავროები XI საუკუნეში. Впервые объединил грузинские царства и княжества в XI веке. |
გიორგი I Георгий I | იბრძოდა ბიზანტიის წინააღმდეგ (შირიმნის ბრძოლა); მის დროს აშენდა სვეტიცხოველი. Воевал против Византии (Ширимнийская битва); при нём построен Светицховели. |
ბაგრატ IV Баграт IV | მის დროს პირველად შემოიჭრნენ სელჩუკები. При нём впервые вторглись сельджуки. |
გიორგი II Георгий II | მის დროს დაიწყო „დიდი თურქობა“; დავით IV-ის მამა. При нём началось «Великое туркменское нашествие»; отец Давида IV. |
დავით IV აღმაშენებელი Давид IV Строитель | დიდგორის ბრძოლა (1121); მწიგნობართუხუცესი ჭყონდიდელი; სასამართლო რეფორმა („სააჯო კარი“); რუის-ურბნისის კრება; დაწერა „გალობანი სინანულისანი“. Дидгорская битва (1121); мцигнобартухуцеси Чкондидели; судебная реформа («Саадж Кари»); Руис-Урбнисский собор; написал «Покаянные песнопения». |
დემეტრე I Деметре I | საგალობელ „შენ ხარ ვენახის“ ავტორი; განძაზე გამარჯვების ნიშნად ჩამოიტანა ქალაქის კარიბჭე. Автор песнопения «Ты еси лоза»; в знак победы над Гянджой привёз городские ворота. |
გიორგი III Георгий III | დაიწყო ვარძიის მშენებლობა; მის წინააღმდეგ იყო ორბელთა აჯანყება; თამარის მამა. Начал строительство Вардзиа; против него — восстание Орбели; отец Тамары. |
თამარ მეფე Царица Тамара | ოქროს ხანა; ქმრები — რუსი იური და დავით სოსლანი; შამქორის ბრძოლა; ტრაპიზონის იმპერიის დაარსება; რუსთაველის თანამედროვე. Золотой век; мужья — русский Юрий и Давид Сослан; Шамхорская битва; основание Трапезундской империи; современница Руставели. |
გიორგი IV ლაშა Георгий IV Лаша | თამარის მემკვიდრე ტახტზე. Наследник Тамары на престоле. |
რუსუდანი Русудан | მის მეფობის დროს საქართველოს შემოესია ჯალალედინი. В период её правления в Грузию вторгся Джалал ад-Дин. |
დემეტრე II Деметре II | სიკვდილით დასაჯეს მონღოლებმა. Казнён монголами. |
გიორგი V ბრწყინვალე Георгий V Блистательный | განდევნა მონღოლები და აღადგინა ერთიანობა XIV საუკუნეში. Изгнал монголов и восстановил единство в XIV веке. |
გიორგი VIII Георгий VIII | ერთიანი საქართველოს უკანასკნელი მეფე. Последний царь единой Грузии. |
სიმონ I Симон I | ქართლის მეფე; იბრძოდა ოსმალთა აგრესიის წინააღმდეგ XVI ს-ში. Царь Картли; боролся против османской агрессии в XVI в. |
ლუარსაბ I Луарсаб I | ქართლის მეფე; შეურიგებელი ბრძოლა შაჰ თამაზის წინააღმდეგ. Царь Картли; непримиримая борьба против шаха Тахмаспа. |
თეიმურაზ I Теймураз I | კახეთის მეფე; იბრძოდა ირანის აგრესიის წინააღმდეგ XVII ს-ის I ნახევარში. Царь Кахети; боролся против иранской агрессии в 1-й половине XVII в. |
ვახტანგ VI Вахтанг VI | დააარსა თბილისში სტამბა; მისი დროის ცნობილი მოღვაწე — სულხან-საბა ორბელიანი. Основал типографию в Тбилиси; известный деятель его времени — Сулхан-Саба Орбелиани. |
სოლომონ I Соломон I | იმერეთის მეფე; ბრძოლა ოსმალთა წინააღმდეგ; ტყვეებით ვაჭრობის აკრძალვა. Царь Имерети; борьба против османов; запрет работорговли. |
ერეკლე II Ираклий II | ქართლ-კახეთის პირველი მეფე; ასპინძის ბრძოლა (ოსმალები); 1795 — კრწანისი; ვერ დაარსა უნივერსიტეტი და ვერ გაათავისუფლა მესხეთი. Первый царь Картли-Кахети; Аспиндзская битва (османы); 1795 — Крцаниси; не основал университет и не освободил Месхети. |
გიორგი XII Георгий XII | ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე. Последний царь Картли-Кахети. |
სოლომონ II Соломон II | იმერეთის უკანასკნელი მეფე; რუსეთის აგრესიის გამო გაიხიზნა უცხოეთში. Последний царь Имерети; из-за агрессии России укрылся за границей. |
ნოე ჟორდანია Ное Жордания | დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე (1918–1921). Председатель правительства Демократической Республики (1918–1921). |
ზვიად გამსახურდია Звиад Гамсахурдия | დამოუკიდებელი საქართველოს პირველი პრეზიდენტი (1991); „ჰელსინკის კავშირის“ დამაარსებელი. Первый президент независимой Грузии (1991); основатель «Хельсинкской группы». |
⚔️ ძირითადი ბრძოლები · Основные сражения
შირიმნი Ширимни | გიორგი I ბიზანტიის წინააღმდეგ. Георгий I против Византии. |
დიდგორი, 1121 Дидгори, 1121 | დავით IV-მ დაამარცხა სელჩუკები; შემდეგ თბილისი გახდა დედაქალაქი. Давид IV разбил сельджуков; после этого Тбилиси стал столицей. |
შამქორი, 1195 Шамхори, 1195 | გამარჯვება თამარ მეფის დროს. Победа в период царицы Тамары. |
ასპინძა, 1770 Аспиндза, 1770 | ერეკლე II-მ დაამარცხა ოსმალები. Ираклий II разбил османов. |
მარტყოფი, 1625 Мартко́пи, 1625 | ქართველთა გამარჯვება ირანელებზე (გიორგი სააკაძე). Победа грузин над иранцами (Георгий Саакадзе). |
მარაბდა, 1625 Марабда, 1625 | ქართველთა მარცხი ირანელებთან. Поражение грузин от иранцев. |
კრწანისი, 1795 Крцаниси, 1795 | ირანთან; რუსეთმა დაარღვია ტრაქტატი და არ დაეხმარა. Против Ирана; Россия нарушила трактат и не помогла. |
სოხუმის დაცვა, 1993 Оборона Сухуми, 1993 | დაიღუპნენ ჟიული შარტავა და გურამ გაბესკირია. Погибли Жиули Шартава и Гурам Габескирия. |
შინდისი, 2008 Шиндиси, 2008 | დაიღუპა 17 ქართველი მებრძოლი (რუსეთის ომი). Погибли 17 грузинских бойцов (война с Россией). |
🎭 კულტურის მოღვაწეები · Деятели культуры
შოთა რუსთაველი Шота Руставели | „ვეფხისტყაოსანის“ ავტორი; თამარ მეფის თანამედროვე. Автор «Витязя в тигровой шкуре»; современник царицы Тамары. |
დავით IV აღმაშენებელი Давид IV Строитель | დაწერა „გალობანი სინანულისანი“. Написал «Покаянные песнопения». |
დემეტრე I Деметре I | საგალობელ „შენ ხარ ვენახის“ ავტორი. Автор песнопения «Ты еси лоза». |
გიორგი მთაწმინდელი Георгий Святогорец | მოღვაწეობდა ათონის ივერთა მონასტერში XI საუკუნეში. Подвизался в Иверском монастыре на Афоне в XI веке. |
გრიგოლ ხანძთელი Григол Хандзтели | აღადგინა სამონასტრო ცხოვრება ტაო-კლარჯეთში VIII ს-ის ბოლოდან. Возродил монашескую жизнь в Тао-Кларджети с конца VIII в. |
სულხან-საბა ორბელიანი Сулхан-Саба Орбелиани | ქართული ლექსიკონის „სიტყვის კონა“ ავტორი. Автор грузинского словаря «Ситквис кона». |
ვახუშტი ბატონიშვილი Вахушти Багратиони | გეოგრაფ-ისტორიკოსი; შეადგინა ატლასები; „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“. Географ-историк; составил атласы; «Описание царства Грузинского». |
დავით გურამიშვილი Давид Гурамишвили | XVIII საუკუნის ცნობილი ქართველი მწერალი. Известный грузинский писатель XVIII века. |
ნიკოლოზ ბარათაშვილი Николоз Бараташвили | რომანტიკოსი პოეტი; ახალგაზრდა გარდაიცვალა, დაკრძალულია მთაწმინდაზე. Поэт-романтик; умер молодым, похоронен на Мтацминда. |
ილია ჭავჭავაძე Илья Чавчавадзе | თერგდალეული; ~30 წელი ხელმძღვანელობდა საადგილმამულო ბანკს და წერა-კითხვის საზოგადოებას (თავმჯდომარე 1885–1907); ეროვნული მოძრაობის ლიდერი. «Тергдалеули»; ~30 лет возглавлял поземельный банк и Общество грамотности (председатель 1885–1907); лидер национального движения. |
აკაკი წერეთელი Акакий Церетели | თერგდალეული, პოეტი; მისი მოგზაურობა რაჭა-ლეჩხუმში აისახა პირველ ქართულ ფილმში (1912). «Тергдалеули», поэт; его путешествие по Рача-Лечхуми отражено в первом грузинском фильме (1912). |
ნიკო ნიკოლაძე Нико Николадзе | თერგდალეული, პუბლიცისტი; 1894–1914 ხელმძღვანელობდა ფოთს და ააშენა იგი. «Тергдалеули», публицист; в 1894–1914 руководил Поти и благоустроил его. |
იაკობ გოგებაშვილი Якоб Гогебашвили | სახელმძღვანელო „დედა ენის“ ავტორი (1876). Автор учебника «Дэда эна» (1876). |
ვასილ ამაშუკელი Василий Амашукели | 1912 წ. გადაიღო პირველი ქართული დოკუმენტური ფილმი. В 1912 г. снял первый грузинский документальный фильм. |
ნიკო ფიროსმანი Нико Пиросмани | მხატვარი (გარდ. 1918); მსოფლიო აღიარება მოიპოვა გარდაცვალების შემდეგ. Художник (ум. 1918); мировое признание получил после смерти. |
ივანე ჯავახიშვილი Иванэ Джавахишвили | თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსების ინიციატორი. Инициатор основания Тбилисского государственного университета. |
დავით სარაჯიშვილი Давид Сараджишвили | მეწარმე, ქართული კონიაკის წარმოების ფუძემდებელი, მეცენატი და საზოგადო მოღვაწე. Предприниматель, основатель производства грузинского коньяка, меценат и общественный деятель. |
ექვთიმე თაყაიშვილი Эквтиме Такаишвили | ისტორიკოსი; ემიგრაციაში იცავდა საქართველოს ეროვნულ საგანძურს. Историк; в эмиграции хранил национальные сокровища Грузии. |